سیستم ارجاع:
سطح بندی موسسات ارائه دهنده خدمات درمانی و بهداشتی بر اساس امکانات و کارآیی و هدایت بیمار بیمه شده برای اخذ خدمت با محوریت پزشک خانواده در مسیر محق و صحیح دریافت خدمات که به سه سطح سرپایی، بیمارستانی و اورژانس تقسیم بندی می شود. (مجموعه قوانین و مقررات بیمه درمان، ۱۳۸۲، ص ۳۷)
پرونده الکترونیک سلامت:
هر شهروند تحت پوشش پزشک خانواده دارای یک شناسنامه هویتی بوده و فرآیند دریافت خدمات روشنی دارد. در واقع پرونده الکترونیک سلامت یک سیستم تعاملی مبتنی بر کامپیوتر و ICT می باشد که به پزشک خانواده کمک میکند تا با بهکارگیری دادههای ناشی از ویزیت (پایه و جاری) افراد و مدلهای اقتباس شده از برنامه های سلامت کشوری و گایدلاین ها (راهنماهای بالینی)، مسائل و مشکلات افراد تحت پوشش خود را حل نموده و سلامت آنان را ارتقاء دهد. پرونده الکترونیک سلامت یک ابزار پیش بینی، هدایت و کنترل خدمات سلامت است.
تعاریف عملیاتی:
رسانه: وسیله ایست که کارکرد آن جمع آوری، پردازش و انتشار اخبار و اطلاعات در زمینه های مختلف است. اعم از رسانه های الکترونیک (دیداری و شنیداری) و مجازی یا رسانه های مکتوب همچون مطبوعات و جراید.
آگاهی بخشی: هر پیامی که از سوی رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی منتشر می شود در صورتی که مبتنی بر فرهنگ و هویت افراد و جوامع باشد بازخوردهایی دارد که موجب ایجاد جریان آگاهی بخشی و ارتقای سطح معلومات افراد جامعه نسبت به پدیده های مختلف می شود. این جریان رسانه ای در نهایت آگاهی بخشی جامعه را به دنبال دارد.
مقدمه
اساس یک تحقیق علمی بر پایه فراهم سازی هر گونه آگاهی در حوزه موضوع تحقیق استوار است و گردآوری اطلاعات مرتبط با موضوع تحقیق نشانه ای از چگونگی مهارت و احاطه دانش محقق از موضوع مورد مطالعه می باشد که در این فصل از تحقیق، جهت آشنایی بیشتر با سوابق پژوهش های صورت گرفته در زمینه نقش رسانه های جمعی در توسعه سلامتی و نتایج بدست آمده به مرور تحقیقات انجام شده پرداخته شده است. در این بخش همچنین به تعاریف رسانه، عملکردها و وظایف آن، پزشک خانواده، نظام ارجاع و پرونده الکترونیک سلامت و همچنین نظریه های مربوط به تاثیرات رسانه ها در آگاهی بخشی جامعه می پردازیم.
وسایل ارتباط جمعی
قبل از تعریف وسایل ارتباط جمعی باید به رسانه اشاره کنیم. رسانه به هر وسیله ای که فرستنده به کمک آن مفهوم مورد نظر خود را به گیرنده منتقل نماید، رسانه گفته می شود. رسانه موجود زنده ای است که پیامی را از یک پیام ساز به یک پیام گیر منتقل می کند. یک رسانه تمام ویژگی های یک موجود زنده را داراست و پیام یک سازنده پیام را منتقل می کند. طبق گفته “مارشال مک لوهان”، پیام و پیام ساز هر دو به صورت یک چریان پیوسته به همدیگر تیدیل می شوند و دایره ای را تشکیل می دهند که در هر نقطه که یکی به پایان برسد، از همان نقطه دیگری شروع می شود. بر این اساس باید گفت که مفهوم medium یا وسیله ارتباطی (که جمع آن media می باشد) کلمهای لاتینی است که به نحو عجیبی در مجموعه لغات “انگلوساکسون” وارد شده است، و معنی آن به طور کلی جریان انتقال از طریق وسایل ارتباطی است. media عبارت از وسایل ارتباطی است و حاملهای زیادی را در بر میگیرد. mass media عبارت از آن وسیله ارتباطی است که مورد توجه جماعت کثیری میباشد. به طور کلی منظور آن دسته از وسایل ارتباطی است که در تمدنهای جدید به وجود آمده و مورد استفادهاند و ویژگی اصلی آنان قدرت و توانایی زیاد و شعاع عمل وسیع است(کازنو، ۱۳۸۷: ۷۱).
وسایل ارتباطی، خود بر گردونه ارتباطی، تأثیری شگرف بر جای میگذارند. این مسائل برخلاف انتظار، پدیدههایی خنثی و صرفاً کاتالیزور نیستند(تافلر، ۱۳۷۳: ۸۷). آنها خود عصری نو پدید میآورند و به تمامی ارکان جامعه مؤثرند. از بین دیگر وسایل ارتباطی، امروز بیشتر سخن از وسایل ارتباط جمعی به میان آورده میشود. وسایلی شگرف که مظهر ارتقای فناوری انسان ها می باشند و دارای بیشترین تأثیر فرهنگی از میان تمامی ابزار و متون جدیدند. بالاخره، با شروع قرن جدید، وسایل ارتباطی جمعی پرتاب جوامع به سوی آینده را موجب گردیدهاند. این وسایل در پیدایی عادات تازه، تکوین فرهنگی جهانی، تغییر در رفتار و خلق و خوی انسانها و بالاخره، کوچک شدن کره زمین و همسایگی ملل در دست، سهمی شگرف بر عهده دارند. آن چنانکه برخی عصر نو را عصر ارتباطات میخوانند(ساروخانی، ۱۳۷۵: ۸۴).
ب) نقش خبری
وسایل ارتباطی پخش خبر و اطلاع رسانی را به عهده دارند. رسالت آنان در انتقال سریع، بی طرفانه و آگاهی بخش اخبار در وقایع دنیا است. از همین رو، این وسایل کوچک شدن کره زمین و همسایگی ساکنان آن را موجب شده اند. تعدد این گونه وسایل و رقابت هدایت شده و درست آنان نه تنها می تواند به پخش سریع خبر در جامعه بیانجامد ، بلکه از برخورد اخبار آنها حقیقت روشن و واقعیت آشکارتر می شود. (ساروخانی، ۱۳۷۵: ۹۹).
ج) نقش آگاه سازی
وسایل ارتباط جمعی به تحلیل اخبار و تشریع آن نیز می پردازند. وقایع متمایز و پراکنده ای که درجهان رخ می دهند به ظاهر متفاوتند و چنین به نظر می رسد که هیچ وجه تشابهی ندارند، اما در واقع و با نگاهی ژرف می توان علل بنیادی مشابهی برای آنان یافت. (ساروخانی، ۱۳۷۵: ۸۳).
د) نقشهای همگن سازی
وسایل ارتباط جمعی نزدیکی سلیقه ها، خواستها و انتظارات تمامی ساکنان یک جامعه را موجب می شوند. با ورود وسایل ارتباط جمعی به جامعه به خرده فرهنگها، فرهنگهای خاص و مجزا، ناپدید می شوند و به نوعی تمامی ساکنان یک جامعه تشابه می پذیرند و در سبک زندگی، علایق و خواستها از الگوی مشابهی که وسایل ارتباط جمعی به آنان می دهند، برخوردار می شوند(ساروخانی، ۱۳۷۵: ۸۷).
پزشک خانواده
پزشک خانواده فردی است که دارای مهارت های لازم برای درمان بیماران بوده و بیماران قادرند در محل زندگی خود و در هر زمان او را برای دریافت خدمات بهداشتی و درمانی ملاقات کنند. پزشک خانواده آمادگی درمان و برخورد با بسیاری از بیماری های شایع در منطقه را دارا می باشد. (سازمان بهداشت جهانی ۱۹۹۲ ص۱۰) بعلاوه وی باید آگاهی و شناخت از کلیه مشکلات و زمینه هایی که موجب بروز بیماری در منطقه جغرافیایی محل خدمت اش می شود راداشته باشد. او بررسی کننده نیازهای اولیه پزشکی بیماران و غربال کننده آنها برای ارجاع به مراکز تخصصی تر است. وی با شناخت و آگاهی کامل از خصوصیات جامعه ای که در آن کار می کند، قادر است مراقبت های پیشگیری و آموزش بهداشت را در هر مشاوره با افراد داشته باشد. پزشک خانواده همچنین زمینه تداوم مراقبت و پیشگیری درمان را تا حصول نتیجه نهایی فراهم می کند. (ایروان مسعودی، ۱۳۸۰، ص۱۱)
سیستم ارجاع
سطح بندی مؤسسات ارائه دهنده خدمات درمانی و بهداشتی بر اساس امکانات، کارآیی و هدایت فرد بیمه شده برای اخذ خدمت با محوریت پزشک خانواده در مسیر محق و صحیح دریافت خدمات که به سه سطح سرپایی، بیمارستانی و اورژانس تقسیم بندی می شود (مجموعه قوانین و مقررات بیمه درمان اقشار نیازمند، ۱۳۸۲، ص۳۷)
الزامات قانونی برنامه پزشک خانواده
یکی از موارد پیشبینی شده در قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور به منظور افزایش اثربخشی نظام ارایه خدمات سلامت در کشور، تقویت و توسعه نظام بیمه خدمات درمانی روستایی بود. براین اساس، ماده ۹۱ قانون برنامه چهارم تصریح می کرد که تا پایان برنامه چهارم توسعه، شورای عالی بیمه خدمات درمانی تمهیدات لازم جهت استقرار بیمه سلامت با محوریت پزشک خانواده و نظام ارجاع را فراهم نماید. به منظور اجرای این ماده قانونی، پس از اقدام تحسین برانگیز مجلس هفتم در تصویب اعتبار لازم برای اجرای برنامه بیمه روستاییان، عشایر و مردم ساکن در نقاط شهری با جمعیت کمتراز ۲۰ هزار نفر در قانون بودجه سال ۱۳۸۴، مسوولین دو وزارتخانه بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رفاه و تامین اجتماعی (تعاون، کار و رفاه اجتماعی فعلی) تصمیم گرفتند تا از این موقعیت در جهت ایجاد یک فرصت برای اجرای توام برنامه بیمه روستایی و پزشک خانواده استفاده کنند. این برنامه از ابتدای سال ۱۳۸۴ تاکنون، در مناطق روستایی و شهرهای با جمعیت کمتر از ۲۰ هزار نفر در حال اجرا است.
پس از گذشت نزدیک به سه سال از اجرای برنامه پزشک خانواده و بر اساس الزامات قانونی، دولت موظف به گسترش برنامه به شهرها شد. ضرورت داشت این مهم باید با برنامه ریزی کامل و بدور از هر گونه شتاب زدگی صورت پذیرد.