تعاریف متغیرها
تعریف نظری شناخت : واژه شناخت جهت توصیف روش هایی به کار می رود که طی آنها اطلاعات پردازش می شوند. بیشتر فعالیت های شناختی، وابسته به عوامل فراشناختی هستند که این فعالیت ها را نظارت و کنترل می کنند(اسپادا و همکاران، ۲۰۰۷).
تعریف نظری فراشناخت : شناختن شناخت یا یادگیری درباره یادگیری یا هرگونه دانش یا فعالیت شناختی است که موضوع آن شناخت یا تنظیم شناخت باشد(سیف،۱۳۸۷).
تعریف نظری انگیزه پیشرفت تحصیلی : عبارت است از میزان دستیابی دانش آموزان یا دانشجویان به اهداف آموزشی از پیش تعیین شده که از آنها انتظار می رود در کوشش های یادگیری خود به آنها برسند(سیف، ۱۳۸۷). در واقع تمایل فرد یادگیرنده در رسیدن به اهداف شخصی آموزشی، انگیزه پیشرفت تحصیلی او را نشان می دهد.
تعریف عملیاتی شناخت : به نمره ای که آزمودنی از پاسخگویی به سئوالات مربوط به حوزه شناخت در پرسشنامه محق ساخته کسب می کند، مهارت شناختی اطلاق می شود.
تعریف عملیاتی فراشناخت : به نمره ای که آزمودنی از پاسخگویی به سئوالات مربوط به حوزه فراشناخت در پرسشنامه پژوهشگر ساخته کسب می کند، مهارت فراشناختی آزمودنی اطلاق می شود.
تعریف عملیاتی انگیزه پیشرفت : منظور از انگیزه پیشرفت در این پژوهش، نمره ای است که آزمودنی از پاسخگویی به پرسشنامه انگیزه پیشرفت هرمنس(۱۹۷۰) که توسط هومن و عسگری(۱۳۷۹) تجدیدنظرشده کسب می کند.
شناخت
شناخت به فرایندهای درونی ذهنی یا راههایی گفته می شود که در آن ها اطلاعات پردازش[۱] می شوند. یعنی راههایی که به وسیله آن ها اطلاعات مورد توجه قرار گرفته، به رمز در آمده و در حافظه ذخیره می شود تا، هر زمان که نیاز باشد از حافظه فرا خوانده شده و مورد استفاده قرار گیرد.
ادراک[۲]، تخیل[۳]، بازشناسی[۴]، حل مسئله[۵] و تفکر از اصطلاحاتی است که به مراحل فرضی شناخت اشاره دارد (وول فولک[۶] ۱۹۹۰ ). واژه شناخت جهت توصیف روش هایی به کار می رود که طی آنها اطلاعات پردازش[۷] می شوند. بیشتر فعالیت های شناختی، وابسته به عوامل فراشناختی هستند که این فعالیت ها را نظارت و کنترل می کنند(اسپادا و همکاران، ۲۰۰۷). در زیر به فراشناخت و عوامل فراشناختی اشاره شده است.
[۱] processing
[۲] perception
[۳] imagination
[۴] recognition
[۵] problem solving
[۶] Wolfolk
[۷] processing
فراشناخت
یادگیری را تغییر نسبتاً دائمی در رفتار نهفته یک شخص بر اثر کسب تجربه تعریف می کنند؛ و این نکتۀ مهمی است که یادگیرنده به صورت فعال و از راه تعامل دائم با محیط، به ساخت دانش می پردازد (فونتانا، ۱۳۸۵). فلاول براین باور بود که اصطلاح فراشناخت به فرآیندهای شناختی گفته می شود که در کنترل جنبه های شناخت نقش دارند(پوردون و کلارک[۱]، ۱۹۹۹). در واقع فراشناخت به دانش فرد درباره فرایندهای شناختی خود و چگونگی استفاده بهینه از آن ها برای رسیدن به هدف های یادگیری گفته می شود، چنانکه فرد را یاری می دهد تا به هنگام یادگیری و دانستن امور، پیشرفت خود را زیر نظر گیرد. همچنین این دانش به افراد کمک می کند تا نتایج تلاش های خود را ارزیابی کرده و میزان تسلط خود را بر مطالبی که خوانده است بسنجد. یکی از رویکردهای آموزشی نوین، خودارزشیابی است. خودارزشیابی را به عنوان راهکار فراشناختی در یادگیری زبان تعریف می کنند که در آن، زبان آموزان عملکرد خود را پس از تکمیل فعالیتهای یادگیری بررسی و یا پیشرفت خود را در به کار بردن زبان کنترل می کنند(دیک[۲]، ۱۹۹۱ و ریچاردز[۳]، ۱۹۹۲). هدف اصلی خودارزشیابی گسترش فرایند شناختی است به گونه ای که یادگیری توسعه یابد(لئو[۴]، ۲۰۰۰: ۵۶۵). فراشناخت عبارت است از فرایندهای ذهنی که در آن فردی، فرایندهای ذهنی خود را در تفکر، یادگیری و یادآوری[۵] هدایت می کند. به این ترتیب فراشناخت به فرد اجازه می دهد که پس از خواندن یک پاراگراف، آگاه شود که آیا آن را فهمیده است یا خیر؟ بنابراین، فراشناخت مفهومی چند وجهی است که شامل دانش ها(باورها)، فرایندها و راهبردهایی است که شناخت را ارزیابی، نظارت یا کنترل می کند(ولز، ۱۹۷۹؛ فلاول، ۱۹۷۹؛ نلسون[۶] و همکاران، ۱۹۹۹؛ موسس و بیرد[۷]، ۲۰۰۲؛ اسپادا[۸] و همکاران، ۲۰۰۷).
[۱] Purdon & Clark
[۲] Dick
[۳] Richards
[۴] Leow
[۵] remembering
[۶] Nelson
[۷] Moses & Baird
[۸] Spadaa
پیدایش رویکرد فراشناخت
تا حدود اوایل قرن بیستم میلادی بر طبق نظریه انظباط صوری[۱] یا انظباط ذهنی[۲] ، اعتقاد بر این بود که یادگیرندگان باید برای پرورش و ورزش ذهنی، علوم و اطلاعات دشوار چون ریاضیات، زبان های لاتین و یونانی را در اثر تکرار و تمرین بیاموزند. بر طبق این نظریه اعتقاد بر این بود که همانگونه که ورزش بدنی، عضلات را نیرومند می سازد، تحصیل این اطلاعات نیز ذهن دانش آموزان را ورزیده می کند. پیروان این نظریه معتقد بودند که ذهن از توانایی هایی برخوردار است که باید آن ها را از طریق ورزش ذهنی پرورش داد.
بر اثر تحقیقاتی که روان شناسان در قرن حاضر انجام دادند(ثرندایک) ابطال این نظریه به اثبات رسید و از آن پس این اعتقاد پیروان خود را از دست داد. ثرندایک در تحقیقات خود نشان داد که آن چه باعث می شود تا یادگیری یک تکلیف بخصوص، یادگیری تکلیف دیگری را آسان سازد، وجود عناصر مشابه بین این دو تکلیف است. یعنی زمانی یادگیری یک مطلب یادگیری مطلب دیگری را سهولت می بخشد که بین این دو تکلیف عناصر مشابه وجود داشته باشد. بنابراین انتقال مثبت مستلزم کاربرد اصول، قوانین و قواعد یاد گرفته شده قبلی در موقعیت فعلی برای حل کردن مسائل تازه است. در حل مسئله، پیدا کردن یک راه حل بخصوص برای یک مسئله ویژه چندان مورد نظر نیست. مهم آن است که در اثر حل مسئله، یک اصل یا قانون انتزاعی[۳] بدست آید که برای موقعیت های دیگر قابل تعمیم و انتقال پذیر باشد. کای[۴](۱۹۹۲) نقش مهم رفتارهای فراشناخت در حل مسآله را شناسایی کرد و استدلال کرد که تفاوت های افراد در حل مسآله را به تفاوت های فراشناختی آنها مربوط می شود. برخی محققان به این نتیجه دست یافته اند که فرایندهای فراشناختی لازمۀ موفقیت در حل مسآله هستند چرا که به فرایندهای شناختی سمت و سو می دهند و آنها را تنظیم می کنند(مونتاگو[۵]، ۱۹۹۲؛ براردی-کولتا[۶] و همکاران، ۱۹۹۵).
[۱] formal discipline
[۲] mental discipline
[۳] abstract
[۴] Cai
[۵] Montague
[۶] Berardi-Coletta
روش های مشترک موجود بین آن دو موقعیت
اهمیت آموزش اصول و قواعد را نه ثرندایک و همکاران او بلکه بسیاری از متخصصان دیگر یادگیری از جمله گانیه و برونر[۱] مورد تاکید قرار داده اند. گانیه معتقد است که ایجاد توانایی حل مسئله مستلزم یادگیری اصول تشکیل دهنده مسئله است. برونر نیز به اهمیت آموزش اصول برای انتقال یادگیری تاکید فراوان داشته است. علاوه بر اصول مشترک بین دو موقعیت یادگیری، روش های مشترک بین آن ها نیز انتقال یادگیری را امکان پذیر می کند.
به اعتقاد ثرندایک شباهت روش ها در موقعیت های مختلف سبب می شود که علاوه بر قواعد و اصول، نگرش ها و شیوه های عملی آموخته شده ی قبلی نیز انتقال یابند. برای مثال پس از آن که یادگیرنده روش عملی را در یک موقعیت یاد گرفت می تواند آن را در سایر موقعیت هایی که نیاز به استفاده از روش عملی دارند مورد استفاده قرار دهند.
مولفه های فراشناخت
شناخت شامل برنامه ریزی، هدایت، نظارت و اصلاح فرایندها و فعالیت های شناختی است. ساده ترین معنای فراشناخت، شناخت شناخت یا شناخت درباره شناخت است. مقایسه شناخت با فراشناخت درک بهتری از آن را فراهم می آورد. شناخت به معنای عام آن یعنی دانستن و شامل فرایندهای ذهنی مانند حل مسئله، خلاقیت[۲] ، درک مطلب، استنباط، ربط دهی و استدلال می گردد. در حالی که فراشناخت، دانش نسبت به تمام فرایندهای شناختی است. دانش فراشناختی همراه تجربه های فراشناختی، هدایت، مهارت نظارت و اصلاح فرایند و فعالیت های شناختی را ایفا می کند.
بنا بر نظریه فلاول(۱۹۷۹) و فلاول و میلر(۱۹۹۳)، فراشناخت بر دانش فرد درباره فرایندهای شناختی خود، فرایند عمل، سازماندهی[۳] و هماهنگی[۴] مجموعه ای از جریان ها و نیز هرگونه دانش یا کنش شناختی که موضوع آن شناخت یا تنظیم شناخت باشد اطلاق می گردد. به عقیده کراس و پاریس[۵] (۱۹۸۸) فراشناخت بر آگاهی و مهار یادگیرندگان بر فعالیت های فکری و یادگیری شان اطلاق می گردد.
[۱] Brunner
[۲] creativity
[۳] organization
[۴] consonance
[۵] Paris