اهداف و ضرورت پژوهش:
بزهکاری پدیده ای طبیعی و ذاتی نیست و هیچ نوجوان و جوان بزهکاری از هنگام تولد مجرم به دنیا نمی آید؛ بلکه عوامل متعدد و گوناگونی او را به سوی ارتکاب به جرم و بزه سوق می دهد.
یکی از مسائل و مشکلات بغرنج جوامع امروز که توجه بسیاری از روان شناسان و جامعه شناسان و حقوقدانان را به خود جلب کرده است؛مسئله رواج بزهکاری در بین نوجوانان و جوانان است(فرجاد ۱۳۸۳).
علت بزهکاری معمولاً علت واحدی نیست؛ بلکه چندین علت دست به دست یکدیگر داده و باعث بروز بزه در افراد می شوند. علل مهمی که می توان نسبت به سایر عوامل اساسی تر تشخیص داد شامل عوامل اجتماعی، اقتصادی، روابط والدین و نوجوانان می شود. جامعه شناسان به عوامل مستقیم و غیر مستقیم محیط و تراکم جمعیت، وضع سکونت، آلودگی هوا و… توجه کرده اند. نقش شرایط اجتماعی وتعارضاتی که در چارچوب آن به وقوع می پیوندد امکان ناپذیر است به همین دلیل نمی توان بزهکاری را تنها براساس عوامل اجتماعی بررسی کرد.
بررسی ها نشان می دهد که اگر در جامعه ای ثبات و پایداری اجتماعی وجود نداشته باشدو جامعه در شرایط دشواری چون شورش، جنگ یا انقلاب باشد و پاره ای از شرایط غیر عادی و ناسازگاری عمومی در جامعه رواج داشته باشد، میزان بزهکاری رو به افزایش می گذارد و به عکس هر قدر جامعه به سوی پایداری سوق داده شود، میزان بزهکاری کاهش پیدا می کند( یوسف کریمی، روان شناسی اجتماعی).
اگر پدر و مادر نسبت به کارهای خلاف فرزندانشان بی توجه و بی تفاوت باشند، بدون شک زمینه ای برای ارتکاب خطاهای بزرگ فراهم می آورند ؛به عبارت دیگر چنانچه با عادات ناپسند و ضد اخلاقی کودکان در همان بدو امر برخورد درست و اصولی نشود؛ در دوران نوجوانی که آنان با بحران های شدید روحی، روانی و اجتماعی روبرو هستند، تغییر شکل خواهند یافت و خود را به صورت انواع بزهکار محیط، انحرافات اخلاقی، کمبودهای اجتماعی، اعتیادهای خانمان سوز و …… نشان خواهند داد.
با توجه به اینکه ارتباطات نوجوان و جوانان با اجتماع بیشتر از کودکان است و درصدد کسب تجربه های جدیدتری برمی آیند لذا مشخص ساختن مرز خوبی و بدی ، صداقت و ریاکاری، درستی و خلاف، ارزش و ضد ارزش ، اهمیت فوق العاده ای پیدا می کند ( ماندانا سلحشور، روزنامه اعتماد).
بروز و ارتکاب رفتارهای بزهکارانه از سوی نوجوانان در فعالیت ها و ابعاد گوناگون زندگی ایشان، اعم از اجتماعی، تحصیلی، شغلی، روحی و روانی و … اخلال ایجاد می کند. بیش از پیش اهمیت این حقیقت به ذهن تداعی می گردد که شناخت اوصاف و ویژگی های شخصیتی گروه نوجوان جامعه می تواند به نحو آشکاری به برقراری امنیت و سلامت روانی اجتماعی در فضای زندگی این گروه، در سطح کلان به فضای نظام اجتماعی کمک نماید.
بدیهی است ویژگی های شخصیتی موضوعی است که به صورت مستقیم و غیر مستقیم افراد مختلف بخصوص بزهکار و غیر بزهکار را تحت تأثیر قرار می دهد. بر همین اساس شناسایی عوامل مؤثر و مرتبط با آن امری ضروری می باشد. بنابراین بررسی مقایسه ویژگی های شخصیتی افراد بزهکار با غیر بزهکار نیز گامی در همین راستا است و می تواند به مسئولین کشوری، مراکز اصلاح و تربیت و…. کمک کند تا در برنامه ریزی و کاهش و شناسایی عوامل پیش بینی کننده بزهکاری از نتایج آن استفاده نمایند و در واقع راه هایی بیابند تا سلامت جامعه را بهبود بخشند ،بر این اساس می توان به ضرورت و اهمیت اجرای این تحقیق پی برد.
اهداف تحقیق :
هدف کلی:
مقایسه ویژگی های شخصتی بزهکاران در شهرستان ماهشهرو همچنین نقش تعدیلکنندگی جنسیت، تحصیلات و……… آنها.
فرضیه تحقیق:
بین ویژگی های شخصیتی افراد بزهکار و غیر بزهکار تفاوت معناداری وجود دارد.
تعریف مفهومی و عملیاتی متغیر ها:
تعریف مفهومی:
ویژگی های شخصیتی:
خصیصههای عمومی پایههای اصلی شخصیت را شکل میدهند. این ویژگیهای مرکزی، هر چند از نظر نفوذ و اقتدار ویژگیهای اصلی نیستند؛ اما خصیصههای عمدهای هستند که ممکن است برای توصیف یک فرد دیگر به کار آیند. عبارتهایی چون هوشمند، امین، کمرو و مضطرب نمونههایی از ویژگیهای مرکزی هستند . از نظر آیزنگ منظور از ویژگی های شخصیتی ویژگی های غالب افراد در هر یک از مؤلفه های :اعتیاد ،جرم جویی، روان نژند گرایی ، روان پریش گرایی ، برون گرایی و درون گرایی می باشد(به نقل از کاویانی،۱۳۸۱).
بزهکاری یا جرم:
اقدام به عملی که بر خلاف موازین ، مقررات ، قوانین و معیارهای ارزش فرهنگی هر جامعه باشند در آن جامعه “بزهکاری” یا “جرم” تلقی می گردد و کسانی که مرتکب چنین اعمال خلاف می گردند “مجرم” یا “بزهکار” نامیده می شوند. در برخی موارد می توان آنها را افراد قانون شکن شمرد؛ یعنی کسانی که از قانون تبعیت و پیروی نمی کنند یا چگونگی وضع قانون را نمی شناسند و یا به اصالت وضع قوانین معتقد نیستند(فرجاد، ۱۳۸۳).
غیر بزهکار:
به نوجوانان زیر ۱۸ سال که به لحاظ اخلاقی و حقوقی و روانی مشکلی برای خود وجامعه ایجاد نکرده باشند.
درون گرایی: رفتاری است که با دیدگاه درونی ذهنی همراه بوده و فرد درون گرا آمادگی بیشتری برای خودداری و تسلط بر نفس از خود نشان میدهد. این افراد کمتر تمایل به حضور در جمع را دارند و بیشتر دقت خود را به مطالعه و فعالیت های ذهنی انفرادی میگذرانند(آیزنگ ـ ۱۹۴۷).
برون گرایی: رفتاری است که با دیدگاه عینی و خارجی مشخص شده و با فعالیت عملی بالاتری همراه است، افراد برونگرا از آمادگی کمتری برای تسلط بر نفس خویش برخوردارند(آیزنگ ـ ۱۹۴۷).
روان پریش گرایی: به معنای وضعیت روانی غیرطبیعی است و اصطلاحی است که در روان پزشکی برای حالتی روانی به کار میرود که اغلب به صورت از دست دادن تماس با واقعیت توصیف میشود. سایکوز به انواع جدی اختلالات روانی اطلاق میشود که در طول آنها بیمار ممکن است دچار توهم و هذیان شود(آزاد،۱۳۸۲).
روان نژند گرایی: نوروز یا رواننژندی در روانشناسی، نوعی سراسیمگی است که از پایه و اساس کالبد شناسانهای ندارد. به عبارتی دیگر رواننژندی نوعی بیماری روانی یا رفتاری است که اساس عضوی ندارد(آزاد،۱۳۸۲).
جرم جویی:
تعریف قانونی ورسمی جرم، بیانگر این نکته است که آنچه را دولت جرم بشناسد ، جرم است. بدین ترتیب، این تعریف عملی را جرم محسوب می دارد که در قوانین جزایی بدان اشاره شده و در قالب تعیین کیفری خاص در ازای آن، مشمول ضمانت اجراهای دولتی قرار گرفته است (داگلاس و هنیز ، ۱۳۸۳: ۵۵).
اعتیاد: یک بیماری اصلی، مزمن و عصبی است که در اثر عوامل ژنتیکی، فیزیولوژیک و اجتماعی رشد و بروز پیدا میکند به طوری که وجه مشخصهی این بیماری اختلال در کنترل انجام عملی و یا احساس اجبار در انجام یک عمل مشخص با وجود آگاهی نسبت به عواقب خطرناک آن باشد .
اعتیاد پاسخ فیزیولوژیک بدن است به مصرف مکرر مواد اعتیادآور . این وابستگی از طرفی باعث تسکین و آرامش موقت و گاهی سبب تحریک و نشاط گذرا برای فرد میگردد و از طرف دیگر بعد از اتمام این اثرات سبب جستجوی فرد برای یافتن مجدد ماده و وابستگی مداوم به آن میشود. در این حالت فرد هم از لحاظ جسمی و هم از لحاظ روانی به ماده مخدر وابستگی پیدا میکند و مجبور است به تدریج مقدار ماده مصرفی را افزایش دهد.
تعریف عملیاتی متغیرها:
ویژگی های شخصیتی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(EPQ-R) کسب می کنند.
بزهکاری: منظور از بزهکاران گروهی از افراد زیر هیجده سال می باشند که در نمونه مورد مطالعه مورد استفاده قرار گرفته می شوند.
۱- شخصیت
شخصیت یعنی «مجموعهای از رفتار وشیوههای تفکر شخص در زندگی روزمره که با ویژگیهای بی همتا بودن، ثبات (پایداری) و قابلیت پیش بینی» مشخص میشود.
۲- نیمرخ شخصیت
در این تحقیق نیمرخ شخصیتی عبارتست از نمودارترکیب نمراتی است که فرد در آزمون نئو بدست میآورد. و بر اساس آن میتوان توصیف مشخصی از ساختار شخصیتی فرد بدست داد.
۳- عملکرد تحصیلی
عملکرد تحصیلی در این پژوهش میانگین معدل نمرات درسی کسب شده در طی دوره تحصیل میباشد